स्पर्धा

कालचा १४ जुलै २०१९ चा रविवार  अविस्मरणीय ठरला. स्पर्धा  म्हणजे काय, ह्याचा खरा अर्थ कळला.
क्रिकेट  विश्वकप स्पर्धेत तांत्रिक  नियम लावून इंग्लंड विश्वकपाचा मानकरी  ठरला आणि  त्याच नियमामुळे न्यूझीलंडला विश्वकप गमवावा लागला.
जो जिता वोही सिकंदर हे खरं असलं तरी आणि  इंग्लंडचा विजयोत्सव व न्यूझीलंडची अश्रुपूर्ण निराशा अगदी सहाजिक असली तरी आमच्यासारख्या प्रेक्षकांच्या डोळ्याचं पारणं फेडणारा अप्रतिम खेळ दोन्ही संघांनी केला. दोन्ही संघांची कामगिरी त्यांच्या देशाची मान उंचावणारीच होती.  प्रेक्षकांच्या दृष्टीने दोन्ही संघ जगज्जेते ठरले.
असा न भूतो न भविष्यति सामना खेळल्याबद्दल दोन्ही संघांचं मनापासून कौतुक  व अभिनंदन.

टेनिसमधेही विंबल्डनचं महत्त्व  आगळं आहे. काल जगज्जेता फेडरर आणि  नव्या दमाचा जोकोविच यांच्यातला अंतिम सामना प्रेक्षकांसाठी मेजवानी ठरला. दोनही तुल्यबळ खेळाडूत उजवा डावा नव्हताच. दोघही अप्रतिम. शेवटच्या क्षणी कुणीतरी एक जिंकणार. जोकोविच जिंकला. जोकोविचचं कौतुक  करणार्या प्रत्येक  प्रेक्षकाच्या मनात फेडररबद्दलही तेवढच कौतुक  दाटलं होतं. त्याचं स्थान प्रत्येक  मनात अढळच राहिलं. एकमेकांच्या  विषयी त्या दोघांनी आदरपूर्वक केलेली वक्तव्य, दोघांचाही सुसंस्कृत पणा दाखवणारी होती.

आयुष्यही असंच असावं नाही का? निकोप स्पर्धा  जरूर असावी. आपापली क्षमता आजमावणारी, वाढवणारी, एकमेकाबद्दल आदर आणि  प्रेम दर्शविणारी आणि  बाकीच्यांना भरपूर आनंद देणारी.

विशाखा टिपणीस.
१५/०७/२०१९

Mothers day in marathi

आज जागतिक  मातृदिन. आपल्या हिंदू संस्कृती  प्रमाणे प्रत्येक  दिवसच माता, पिता, गुरु आणि  सार्या चराचर सृष्टीच्या उत्सवाचा असतो.पण आता धावपळीच्या आयुष्यात एक दिवस का होईना मातृदिन छान साजरा व्हावा.

पूर्वी म्हणजे लहानपणी आपण आईच्या प्रेमाची महती सांगणारी गोष्ट ऐकली आहे . मुलाच्या प्रेयसीने आईचे काळीज मागितले, ते घेऊन जाताना मुलगा पडला तेव्हा त्या काळजानी विचारलं " बाळा, तुला लागलं तर नाही?"

मला वाटतं ही गोष्ट जुनी झाली आता. निदान आपल्या पिढीतल्या बर्याचशा आया, सुशिक्षित अगर अशिक्षित , निदान आर्थिकदृष्ट्या  स्वतंत्र आहेत. आणि  त्यामुळे थोड्या खंबीरसुद्धा. घरातल्या मोठ्यांची काळजी घेऊन, मुलंही मोठी झाल्यावर, कौटुंबिक  जबाबदार्या पार पाडल्यावर आमची कर्तव्य संपली का? अजुन अंगात शक्ती आहे मुख्य म्हणजे मन ताजं तवानं आहे, काहीतरी करायची इच्छा  आहे, तर मग आपल्या मातृभूमीसाठी जे करायचं बाकी आहे ते आपापल्या आवडीनुसार, कुवतीनुसार का करू नाही?खरंतर आपल्या वयाचे खूपसे लोक हे करतातच.

१) आपली मातृभूमी म्हणजे जमीन , झाडं,फळं,फुलं, पशु,पक्षी,पाणी,नद्या,निर्झर, समुद्र ,एकंदर पर्यावरण.
एखादच का होईना झाड लावून, त्याचं संगोपन करून,घरच्याच कचर्याचं खत तयार करून, परिसर स्वच्छ ठेऊन ,पाणी  वाचवून, नदीनाल्यात कचरा न टाकून , आणि  या सर्वाबद्दल इतरांना जागृत करून, मातृभूमीची सेवा म्हणजे पर्यायाने आपण स्वतःलाच मदत करीत असतो ना?

२) आपला इतिहास.
खरोखरीचे भाग्य म्हणुन आम्हाला इतक्या महान संस्कृतीचा, गौरवशाली इतिहासाचा वारसा लाभला. फक्त  गुलामगिरीचा शिकवलेला इतिहास आणि जातीभेद, धर्मभेद,आपल्या संस्कृतीची लाज बाळगणं हे सोडून आमचा खरा इतिहास, संस्कृती  ह्याचा अभ्यास करू, इतरांनाही समजावून देऊ.अभिमानाने म्हणु आम्ही भारतीय एक आहोत, भले आमचे धर्म, जाती, भाषा,रुढी,परंपरा,पोषाख,वेगळे असतील. दुफळी माजवणार्या घटकांना दूर ठेऊ. भारताच्या  स्वातंत्र्यासाठी लढलेल्या प्रत्येक  क्रांतीकारकाची, समाजसुधारकाची आदराने आठवण ठेऊ.

३) समाज.
     सर्वांशी सुसंवाद साधणं,लहान मुलांना चांगले संस्कार  देणं, नियमानी वागणं, भारतीय घटनेचा मान ठेवत आपल्या हक्कांची आणि  कर्तव्यांची जाण ठेवणं व इतरांना ती करुन देणं.जिथे आवश्यक आहे व शक्य आहे तिथे यथाशक्ति  अर्थिक, वैचारिक अगर श्रमाची मदत करणं इतकं तर आपण करु शकतो.पण कुणालाही सतत फुकट घेण्याची  सवय मात्र लागू नये. आपल्या रक्षणासाठी लढणारे सैनिक, अन्न पुरवणारे शेतकरी, पोलीस व इतर सर्व  सेवा पुरवणार्यांसाठी कृतज्ञ राहून छोटी मोठी कामे करू शकतो.

४)देशाचा अभिमान
देशप्रेम हा ऐच्छिक  विषय नाही. तुमचं अस्तित्वच ज्यांच्यामुळे आहे ते आई,वडील आणि  देश यांचा मान ठेवलाच पाहिजे. तिरंगा, राष्ट्रगीत, राष्ट्रीय संपत्ति, देशाची घटना, देशाचा प्रत्येक  नागरिक , विशेषतः स्त्रिया  व वृद्ध यांचा मान राखला गेलाच पाहिजे. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या नावाखाली वरील गोष्टींचा  अपमान करणार्यांनी देशातून बाहेर जावे.

मला वाटतं आज मातृदिनाच्या निमित्ताने आपण आपल्या मातृभूमीच्या ऋणाचे स्मरण करून एखादा छोटासा का होईना संकल्प करूनआपल्या मातृभूमीप्रती  कृतज्ञता व्यक्त  करू या.

विशाखा टिपणीस
१२/०५/२०१९

सी.के.पी. खाजाचा कानवला.

सी. के. पी. खाजाचा कानवला.

दिवाळी साजरी करताना दिवाळीच्या फराळाला दिव्यांइतकच अनन्यसाधारण महत्व आहे. आता सर्व  पदार्थ  वर्षभर विकत मिळत असले तरी दिवाळीचा फराळ घरी, स्वतःच्या हाताने बनवायचा आनंद काही औरच.
रव्याचा लाडू हा फराळाचा राजा असला तरी चटकदार चिवडा व खमंग चकलीच भाव खाऊन जाते. ह्या फराळात नाजुक साजुक करंजी  करताना तीचे सांभाळावे लागणारे नखरे आणि  फटाकड्या चकलीपुढे  तीचे सौम्य सात्विकपण जरा फिकेच पडते.
पण ह्या करंजीचाच सख्खा भाऊ "खाजाचा कानवला" समस्त सी.के.पी. घरच्या फराळात अनभिषिक्त सम्राट म्हणून मिरवतो. ह्याला साठ्याची करंजी म्हणणे हा त्याचा घोर अपमान आहे. सी.के.पी. सुगरणपणाचे जे मापदंड आहेत त्यात खाजाच्या कानवल्याचे स्थान फार उच्च आहे.
कानवल्याची वेलदोडा व केशराच्या वासाने घमघमणारी चविष्ट पिठी किंवा सारण तयार करताना कानवला फुटणार नाही असे पदार्थ  चोखंदळपणे त्यात घालावे लागतात. मग रवा किंवा मैदा दूधपाण्यात भिजवून तुप घालत घालत कुटायचा मऊ लोण्याइतका होईपर्यंत, ( ह्या क्रियेत सुगरणी डोळ्यासमोर नवरोबांना आणतात) मग तुपात  तांदुळाची पिठी किंवा काॕर्न फ्लाॕवर घालून आपण आवडतं गाॕसिप जितकं फेसतो तस्सच भरपूर फेसायच. मग पिठाची पोळी लाटून तीला बोटाने खड्डे पाडून त्यावर फेसलेली पिठी ( मला नक्की  शब्द आठवत नाही, बहुतेक साटा )पसरायची. अशा एकावर एक रंगीत पोळ्या ठेऊन त्यांची वळकटी वळायची आणि  त्याच्या लाट्या करायच्या. आता हे प्रकरण भलतच नाजुक  असत. कोणी तशाच दाबून लाटतात तर कोणी पगड्या वळून लाटी लाटतात. पिठ न लावता हलक्या हाताने एकाच बाजूने पुरी लाटायची. मग त्यात सारणही नाजुक  हातानी पण गच्च भरायचं (खुळखुळे चालत नाहीत.) मग कानवला नीट बंद करून तुपात झार्यानी तेल उडवत एकाच बाजूने तळायचा.तळताना त्याला नाजुक  पंख फुटु लागतात. जसजसे पापुद्रे सुटतात तसतसे सी.के.पी. सुगरणीच्या मनात आनंद तरंग उठु लागतात. हे अलवार कानवले तुप निथळवून अलगद ठेवावे लागतात. ही साधना पूर्ण  पेशन्स् ठेऊन,एखादं तप करावं तशा भक्तिभावानी करावी लागते. त्याचं सार्थक नर्कचतुर्दशीला नैवेद्य  दाखवून खाणार्यानी तोंडात टाकताच मधुर चव तोंडात घोळवत कानवला विरघळला कि वाह म्हणून डोळे मिटून दाद दिली की होते.
हे कानवला पुराण सी.के.पी.जातीचा उदोउदो करण्यासाठी नाही. प्रत्येक जातीत असे चविष्ट मानदंड असतात. एरवी जातपात मानू नये पण प्रत्येक जातीने आपली वैशिष्ट्यपूर्ण  खवैय्येगिरी सर्वांशी शेअर करावी. ह्या वर्षी फेसबुकच्या कृपेमुळे असंख्य  सुगरणींनी केलेले सुंदर  पापुद्रे सुटलेले,रंगीत,शुभ्र,दोन रंगांचे, चटईचे,गुलाबफुलांचे असे लाखो कानवले पहायला मिळाले आणि  डोळे तृप्त  झाले. शतकानु शतके अशा परंपरा जपणारी आपली संस्कृती खरच  थोर आहे. (कृती सांगताना काही चूकभूल झाली असल्यास सी.के.पी. सुगरणींनी कृपया माफ करावे.)

विशाखा टिपणीस.
८/११/२०१८

पुणे अभिमान

अभिमानास्पद! 

केन्द्रीय गृहनिर्माण व नगरविकास मंत्रालयातर्फे सोमवारी प्रसिद्ध  करण्यात आलेल्या यादीत पुणे हे रहाण्यासाठी,जगण्यासाठी सर्वात सुंदर  शहर ठरले आहे.
मूळातच पुणे हे एक भाग्यवान शहर आहे.सुंदर  निसर्ग ,गर्व करावा अशी ऐतिहासिक  परंपरा लाभलेलं,अनेक सुंदर  देवस्थानं असलेलं.पुणेकरांनी आपल्या बुद्धीवैभवानी पुण्याला विद्येचं माहेरघर बनवलं आणि आता उद्योगांचं,IT क्षेत्राचही.
जिजाऊआईसाहेबांनी,छोट्या शिवबासमावेत,छोट्या पुनवडीची पुण्य नगरी केली. पण इतिहास इथेच थांबत नाही.पेशव्यांनी मराठ्यांचं वैभव कळसाला नेलं.
पुढे अप्पा बळवंत,चापेकरबंधु असे देशासाठी फासावर चढलेले क्रांतीकारक,लोकमान्य टिळकांसारखा,बुद्धीमान,धडाडीचा,द्रष्टा राजकारणी आणि समाजकारणी,महात्मा फुले,सावित्रीबाई फुले आणि  महर्षी कर्वे हे स्रीशिक्षणाचा पाया घालणारे आणि प्रसार करणारे समाज सुधारक,र,धो.कर्वे, दिनकरराव व इरावतीबाई कर्वे,न.चि. केळकर,रँगलर परांजपे,शकुंतला परांजपे,अनेक विचारवंत,समाजधुरीण याच पुण्यातले.
सिंहगड,पर्वती,चतुःशृंगी,जोगेश्वरी,कसबा गणपती,सारसबाग, शनिवार वाडा,फर्ग्युसन टेकडी, राजा केळकर म्युझियम अशी काही धार्मिक ,काही पर्यटन स्थळं, आपला शेकडो वर्षांचा लौकिक  जपून आहेत. लोकमान्यांनी  सुरू केलेला गणपतीउत्सव आणि  दगडूशेठ गणपती जगभर प्रसिद्ध  आहेत.
सावित्रीबाई फुले विद्यापिठ,एस. एन. डी. टी.,फर्ग्युसन ,एस,पी, वाडीया,अनेक नामवंत जुन्या शाळा या बरोबर अनेक शाळा,काॕलेजे प्रसिद्ध  आहेत.
पुण्याचे उद्योगक्षेत्र,IT hubs देशी,परदेशी तरुणांना आकर्षित  करतात.
एन.डी. ए.ही राष्ट्रीय  प्रबोधिनी सैन्याचे अधिकारी घडवते. देशाच्या संरक्षणाच्या दृष्टीने  महत्वाच्या अनेक संस्था पुण्यात आहेत.
कलेचा वारसाही पुण्याला मोठा लाभला आहे. प्रभात स्टुडीओ,म्हणजे आजचे,फिल्म इन्टीट्यूट,सवाई गंधर्व मोहोत्सव,वसंत व्याख्यानमाला,बालगंधर्व,टिळकस्मारक,अशी अनेक नाट्यगृहे,जुन्यापासून मल्टीप्लोक्स पर्यंत सिनेमागृहे, पुणेकरांच्या गायन,नृत्य,नाटक,सिनेमा वेडाची साक्ष देतात.
पुणेकर रसिक खादाड ही आहेत. चितळे,प्रभा विश्रांती गृह,बेडेकर मिसळ असे जुने अभिमान बाळगणारे,वैशालीचा वाढदिवस परदेशात करणारे,पुणेकर खरे खाद्य रसिक आहेत. पुण्याला दर दहाफुटावरा असलेली हाॕटेल्स्,टपर्या रात्रंदिवस ओसंडून वाहत असतात.JWMarriet पासून अमृततुल्य पर्यंत खादाडांची गर्दी असते.
शरीर व मनाचे आरोग्य  जपणारी अनेक  उद्याने, क्रिडांगणे,जलतरण तलाव,जिम्स व उत्कृष्ट  वैद्यकीय  सेवा देणारी हाॕस्पिटल्स व अनेक  प्रसिद्ध  धन्वंतरी पुण्यात आहेत,
पुण्यातली तरुणाई,विविध क्षेत्रातील अभ्यास, संशोधन,शास्त्रीयअसो वा पाश्चात्य, संगित,नृत्य,सिनेमा,नाटक,अन्य कला,विविध खेळ,उद्योग,सामाजिककार्य ह्यात नुसता interest घेत नाही तर अनेक प्रयोग करते. अनेक सकारात्मक चळवळी येथे चालू असतात.वयस्कर मंडळीसुद्धा morningwalk बरोबर अनेक चर्चा व सामाजिक  उपक्रम चालवतात. बायकाही कशात मागे नाहीत. आणि  हो,कितीही माॕल येऊ देत,तुळशीबाग आणि  लक्ष्मी रोड ही आमची पिढ्या न् पिढ्या आवडीची खरेदीची ठिकाणं आहेत.
खूप काही लिहायचं राहून गेलय.
असो,प्रत्येक शहराची काही वैशिष्ट्ये  असतात आणि  काही प्रश्न  पण,पुण्याचेही आहेत. विशेषतः कचरा कोंडी आणि  वहातूक कोंडी. पुणं ज्या तर्हेनी वाढतय,असे प्रश्न  येणारच आणि ते सोडवायलाही पाहिजेत.
तरीही पुणं हे एक नैसर्गिक ,ऐतिहासिक ,सांस्कृतिक ,बौद्धिक  वारसा लाभलेलं सुंदर  शहर आहे आणि  तिथे येऊन रहाण्याचा मोह कुणालाही होणारच.पुणं तिथे काय उणं हे खरं असलं तरी पुण्याला उणेपण येऊ नाही व त्याचं सौंदर्य  दिवसेंदिवस वाढावं म्हणून पुणेकरांनी प्रयत्न करायलाच हवेत.
पुण्यापाठोपाठ,नवीमुंबई,मुंबई व ठाणे यांनीही नंबर पटकावले, हे विशेष अभिमास्पद. नव्यामुंबईने थोड्या काळात कौतुकास्पद प्रगती  केली आहे,आमची मुंबईनगरी सबसे प्यारी आहेच आणि  ठाणे म्हणजे तर पुण्याचाच भाऊ.ठाणेकर,सर्व बाबतीत पुढाकार घेऊन असतात. महाराष्ट्रातील  चार शहरं पहिल्या दहामध्ये यावीत हे नक्कीच  अभिमानास्पद.
जय महाराष्ट्र ! भारतमाताकी जय!

        .       विशाखा टिपणीस
               अभिमानी पुणेकर.
               १४/०८/१०१८

मैत्री दिवस शुभेच्छा.

खरंच मैत्रीला गरज आहे ,एका स्पेशल दिवसाची,संदेशाची,रेशमी धाग्याची?
जिथे प्रत्येक  श्वास उत्सव असतो, शब्दाविना भावना पोचते,मनं गुंतलेली असतात,
तिथे खरंच का अशी गरज आहे?
मैत्री, मग ती ,
तो आणि  तो,
कृष्ण सुदाम्याची असेल,
ती आणि ती,
उषा चित्ररेखेची असेल किंवा
शब्दावाचून मनं वाचणार्या
तो आणि  तीची असेल.
प्राण्या,पक्षांशी असेल,
झाडा फुलांशी असेल,
अथांग समुद्राशी असेल,
असीम आभाळाशी असेल.
निखळ,नितळ,मुक्त ,निःशंक
ती मैत्री.
कधी हास्याच्या खळखळाटात,गोंगाट कलकलाटात,
तर कधी ओलावल्या डोळ्यांनी,
समंजस शांततेत ती साजरी होते,
कधी दुसर्या बाजूनी रुसण्यात,
आणि  समजूत घालताना आपला मी सुखावण्यात असते
ती मैत्री.
गाठी भेटी,गप्पा गोष्टी,संवाद
हवाहवासा असतो
पण आवश्यक नसतो
ती मैत्री.
जिथे हेव्यादाव्यांना जागा नसते,
गैरसमज क्षणिक आणि
विश्वास अक्षय असतो,
ती मैत्री ***
तरीही  मैत्री दिवसाच्या मनःपूर्वक   शुभेच्छा. 

               विशाखा टिपणीस
               ५/८/२०१८

धुकं आणि आयुष्य - fog and life.

थंडीची मस्त गुलाबी पहाट.दाट शुभ्र धुकं पांघरलेली धरती.मनात उत्साह सळसळलेला. नवीन काहीतरी शोधायला निघाल्यासारखे आपण चालतोय त्या धुक्यातून.पुढच्या पावलावरचं दिसत नाही. मग मनात उत्सुकता. काय असेल पुढच्या पावलावर? 

कुठुनतरी दूरवर निर्झराची झुळझुळ जाणवते,झाडावर बसलेल्या पाखराची किलबिल,फुलांचा मंद धुंद सुगंध . मन आनंदून जातं. पुढे येणार्या सुखाच्या कल्पनांनी भरून जातं.क्वचित त्या खर्या होतातही. आनंद हात पसरून पुढच्या पावलाला ऊभा असतो. पण नेहमीच असं होतं असं नाही, सुखाच्या स्वप्नात ,आपल्याच मस्तीत चालताना एखादा टोकदार खडा पायाला बोचतो,काटा टोचतो,धुक्यात हरवलेली जवळची फांदी बोचकारून जाते.क्वचित  कधी एखाद्या दगडाला आपण ठेचकाळतो.तर कधी मोठा दगड अचानक मधे येतो आणि  आपण साष्टांग नमस्कार  घालतो.कधी चिखलात पाय रुततो,कपडे खराब होतात. वेदना तर होतातच पण सगळ्यात त्रास देतो स्वप्नांचा झालेला चुराडा.

अशाही परिस्थितीत आपण धडपडत उठतो,चालायचा प्रयत्न करतो. थोड्या वेळानी नीट चालता येतं,वेदना पुसट व्हायला लागतात आणि  आठवतं,बोचलेल्या दगडाचा रंग किती सुंदर  होता,ओरखडा काढणार्या फांदीच्या टोकाला अतीसुंदर फुल नुकतच उमलत होतं,दगडावरून धडपडताना शेजारच्या मऊ हिरवळीचा स्पर्श झाला होता,चिखलात पाय पडला तेव्हा आपलं लक्ष शेजारून उडत गेलेल्या रंगीत फुलपाखराकडे होतं. जखमा विसरल्या जातात आणि   लक्षात रहातात ते सोनेरी क्षण.

आपलं आयुष्यही असच आहे नाही का? पुढच्या क्षणाला काय होणार हे गुपित असतं. आपण नेहमी सुखाचीच अपेक्षा करतो. क्वचित  तसं होतही. पण बर्याच वेळी वाट्याला येतं दुःख,अपमान,नैराश्य.पण आपण थांबत नाही.आयुष्य पुढे चालत राहतं. दुःख,अपमान काळाबरोबर फिके होतात,निदान व्हावे आणि  त्यावेळी न जाणवलेले सुखद क्षण अचानक आठवावेत. कोणाचही आयुष्य कायम सुखाच्या पायघड्यांवरून चालणार नाही,पण काळाच्या ओघात मनातलं दुःख निम्म व्हावं आणि सुख दुप्पट.वाटेवर,जीवलग,मित्र,सुहृदअसतील तर जगायची मजा काही औरच.आपली झालेली फजिती आठवून खदखदून हसता आलं पाहिजे.आपल्याशी दुसर्यानी कसं वागावं हा त्याचा प्रश्न आहे,आपण का त्याच्यात लक्ष द्यावं? दुसर्याशी आपण कसं वागावं हे ठरवायचे पूर्ण अधिकार आपल्याला आहेत.

जर रस्ता स्वच्छ उजेडातला असेल तर नक्कीच  आपण दगड धोंडे,काटेकुटे,चिखल टाळून चालू. पण तिकडे लक्ष देऊन चालताना आपलं दुर्लक्ष होईल नीळ्याशार आभाळाकडे,सुंदर  निर्झराकडे,निसर्गाच्या हिरवाईकडे,रंगीबेरंगी फुलांकडे,पाखरांकडे,जी अचानक आपल्या रस्त्यात आलीत.

आयुष्यातही भविष्यातलं दिसलं तर आपण सुरक्षित मार्ग निवडू आणि  अचानक भेटणार्या सुखाला,आनंदाला पारखं होऊ नाही का?

                   विशाखा टिपणीस

                   ९/१२/२०१७